Zo helpt domotica (huisautomatisering) je energie te besparen

Denk je bij het verduurzamen van je woning vooral aan isolatie, zonnepanelen of een warmtepomp? Dat is logisch. Toch kun je vaak nog meer uit deze maatregelen halen door apparaten en installaties slim met elkaar te laten samenwerken. Dat noemen we domotica of huisautomatisering. Domotica kan bijvoorbeeld apparaten inschakelen wanneer je zonnepanelen veel stroom opwekken of wanneer stroom goedkoop is. Zo gebruik je meer energie op het moment dat die beschikbaar of voordelig is. In dit artikel lees je wat domotica is, waar de meeste winst ligt en wanneer het interessant kan zijn.

Waarom wordt slim sturen steeds belangrijker?

Steeds meer huishoudens gebruiken elektriciteit voor verwarming, koken en vervoer. Denk aan een (hybride) warmtepomp en een elektrische auto. Daardoor neemt het stroomverbruik toe en wordt het belangrijker om vraag en aanbod goed op elkaar af te stemmen. Ook stopt de salderingsregeling op 1 januari 2027. Je kunt opgewekte stroom vanaf dat moment niet meer volledig wegstrepen tegen je verbruik op een ander moment. Het wordt daarom aantrekkelijker om zonnestroom direct zelf te gebruiken. Een gemiddeld huishouden gebruikt ongeveer 30% van de eigen zonnestroom direct. Met slimme sturing kan dat in sommige situaties richting 60% gaan. De werkelijke besparing hangt af van je woning, installaties, energiecontract en gedrag.

Wat is domotica precies?

Een slimme stekker of slimme thermostaat is nog geen domotica. Zulke apparaten werken vaak met een eigen app en weten niet automatisch wat andere apparaten in huis doen. Bij domotica worden verschillende installaties met elkaar verbonden. Eén systeem verzamelt informatie, neemt beslissingen en stuurt apparaten aan. Denk bijvoorbeeld aan:

• een raamcontact dat de verwarming in die kamer lager zet;
• een boiler die aangaat wanneer de zonnepanelen veel stroom opwekken;
• een laadpaal die rekening houdt met het stroomverbruik in huis;
• een verwarmingssysteem dat rekening houdt met aanwezigheid en weersverwachting.

Het voordeel is dat het systeem automatisch werkt. Je hoeft er dus niet steeds zelf aan te denken.

Waar zit de meeste winst?

Niet iedere slimme toepassing bespaart evenveel energie. Slimme verlichting kan bijvoorbeeld prettig zijn, maar levert meestal maar een beperkte besparing op. De grootste kansen liggen bij verwarming, warm water, zonnestroom en elektrisch laden. Bij verwarming slim regelen verwarm je alleen ruimtes waar iemand aanwezig is en zet je de verwarming lager wanneer een raam openstaat. Elke graad lager kan ongeveer 6% gas besparen. De werkelijke besparing verschilt per woning. Bij zonnestroom direct gebruiken laat je de wasmachine, vaatwasser of elektrische boiler draaien wanneer je zonnepanelen veel stroom opwekken. Met de elektrische auto slim laden laad je bij zonnestroom of tijdens goedkope uren. Bij een dynamisch energiecontract zijn dat niet altijd dezelfde momenten. Ook kun je sluipverbruik beperken door te meten welke apparaten ook ’s nachts stroom gebruiken. Denk aan oude settopboxen, versterkers, tuinverlichting en vloerverwarmingspompen.

De genoemde percentages zijn richtlijnen. Ze gelden niet voor iedere woning, mogen niet bij elkaar worden opgeteld en komen bovenop maatregelen zoals isolatie. Domotica vervangt geen isolatie of energiezuinige installatie, maar kan wel helpen om daar meer rendement uit te halen.

Begin met meten en kijk daarna naar automatisch sturen

Wil je met energiemanagement aan de slag? Pak het dan stap voor stap aan:

1. Meten: bekijk hoeveel stroom je woning gebruikt en teruglevert.
2. Inzien: zoek uit welke apparaten de meeste energie gebruiken en wat je basisverbruik is.
3. Sturen: gebruik tijdschema’s of schakel apparaten handmatig in op geschikte momenten.
4. Optimaliseren: laat een systeem automatisch rekening houden met stroomprijzen, zonnestroom, het weer en aanwezigheid.

Begin dus niet meteen met een uitgebreid systeem. Zonder inzicht is het moeilijk om te bepalen welke maatregel voor jouw woning het meeste oplevert.

Wat kost domotica?

De kosten hangen sterk af van de omvang en het soort systeem. Je kunt klein beginnen met enkele slimme apparaten. Een uitgebreid systeem vraagt een grotere investering.

• Eenvoudige toepassingen: ongeveer € 50,- tot € 300,- voor bijvoorbeeld een P1-uitlezer, slimme stekkers of een slimme thermostaat.
• Uitgebreider systeem: ongeveer € 500,- tot € 1.500,- voor bijvoorbeeld een hub, energiemonitoring en het aansturen van een boiler of laadpaal.
• Professioneel systeem: ongeveer € 4.000,- tot € 15.000,- of meer voor systemen zoals Loxone of KNX, inclusief installatie.

Een compleet domoticasysteem kies je daarom meestal niet alleen om energie te besparen. Comfort, gemak, bediening, veiligheid en de mogelijkheid om installaties goed te laten samenwerken spelen ook een rol. De energiebesparing is meegenomen, maar vormt niet altijd de belangrijkste financiële reden om te investeren. Wil je vooral je energierekening verlagen? Dan zijn isolatie, kierdichting en een zuinige installatie meestal de eerste stappen. Domotica is vooral interessant als aanvulling daarop, of wanneer je toch gaat verbouwen of een woning laat bouwen.

Van eenvoudige app tot professioneel systeem

Er zijn verschillende soorten domoticasystemen:

• Cloudoplossingen, zoals Tuya, Google Home en SmartThings: laagdrempelig, maar afhankelijk van internet en de fabrikant.
• Consumentenhubs, zoals Homey Pro: verbinden apparaten van verschillende merken via één systeem.
• Open-sourceoplossingen, zoals Home Assistant: flexibel en krachtig, maar vragen meer tijd en technische kennis.
• Professionele systemen, zoals Loxone, KNX en Niko Home Control: geschikt voor vaste installaties en uitgebreide sturing van klimaat en energie.

Kies eerst welk systeem bij je woning en wensen past. Kijk daarna pas welke apparaten je ermee wilt verbinden. Zo voorkom je dat je eindigt met meerdere hubs en verschillende apps.

Loxone uitgelicht

Loxone is een professioneel domoticasysteem met een centrale Miniserver in de meterkast. Die stuurt onder meer verwarming, zonwering, zonnepanelen, een laadpaal en andere installaties aan. De belangrijkste logica draait lokaal in de woning. Daardoor blijven veel functies ook werken wanneer de internetverbinding uitvalt. Internet is vooral nodig voor bediening op afstand, updates en informatie zoals weersverwachtingen en energieprijzen. Loxone heeft een ingebouwde energiemanager. Die kan apparaten op volgorde van belangrijkheid inschakelen wanneer er een overschot aan zonnestroom is. Het systeem is een gesloten ecosysteem en wordt ingesteld door een gecertificeerde partner. Daardoor is Loxone vooral interessant bij nieuwbouw of een grote verbouwing.

Waar moet je op letten?

Let bij het kiezen van domotica op de volgende punten:

• Werkt het systeem ook als het internet uitvalt?
• Heb je een abonnement nodig?
• Wat gebeurt er als de fabrikant stopt met de dienst?
• Kun je apparaten van andere merken koppelen?
• Wie kan het systeem onderhouden of aanpassen?
• Kan iedereen in huis het eenvoudig bedienen?

Een lokaal werkend systeem is minder afhankelijk van internet en de fabrikant. Ook privacy kan een reden zijn om te kiezen voor een systeem dat gegevens zo veel mogelijk in je eigen woning bewaart. Let daarnaast op het terugvaleffect. Als een systeem het comfort verhoogt, kan dat een deel van de energiebesparing weer tenietdoen. Bijvoorbeeld wanneer je een woning langer of warmer verwarmt omdat dat gemakkelijker wordt.

Hulp of advies nodig?

Twijfel je wat de beste stap is voor jouw situatie, of wil je weten hoe je jouw energierekening verder omlaag brengt? Kom gerust eens langs of plan een gratis huisbezoek in.